Siyaset - Perşembe, Ocak 28, 2010 13:41 - 0 Comments

Venedik’te Bir Ölüm Osmanlı İktisat Tarihi’ni Değiştirebilir mi?

Tarihçilik geçmişten kalan verileri iğneyle kuyu kazarak bulmak ve bu verileri belirli bir düzen içerisinde günümüz bilgileri içerisinde katmak eylemidir. Bu eylem esnasında tarihçiyi en çok sevindiren, veriyi bir tasnif halinde, tek bir yerde keşfedip çok fazla uğraşı vermeden bilgi dağarcığına katmaktır. Biz böyle tarihçilere tembel diyoruz. Bu çeşit tasnif edilmiş bilgiler genel olarak nizamnamelerde bulunur. Örneğin tarihte var olmuş bir devletin herhangi bir kurumu üzerine mi yazılacak? İlk araştırılan bu kurumla ilgili yasalardır. Toplu halde yasa keşfedildiğinde gerisi tarihçinin hayal gücüne kalır. Bizim Osmanlı İktisat Tarihi genelde bu kaide üzerine yazılagelmiştir. Basit bir örnek vermek gerekirse, asırlar boyunca fermanlar Osmanlı sınırları dışına belirli meta’ın çıkarılması yasak olduğunu belirten hükümlerle doludur. Bu fermanlar üzerinden bütün bir Osmanlı İktisadi sistemi üzerine kerli ferli yorumlar getirilebilir, getirilmiştir de…

Yukarıda anlatılan yarım bir tarihçiliktir. Yasalar salt teorilerdir esasında. Bu teorinin pratiğe uygunluğunu ölçmek ise yine aynı tarihçinin görevi olmakla beraber uygunluk ölçme eylemi teorinin pratiğe uyduğunu söyleyip geçmekten çok daha zorlu bir çalışmayı ve araştırmayı gerektirir. Çünkü tarihte bir yasanın uygulanmasını ya da uygulanmayışını ortaya çıkarmak çok daha dağınık verilerin zorlu süreçlerle toplanmasını gerektirir. Osmanlı historiyografisi (bu kelimeyi kullanınca bir bok biliyorum havası yaratılır illa) bahsettiğimiz zorlu eyleme girişmeksizin iktisat paradigmasını nizamnameler üzerinden kurgulamıştır. Haliyle de çoğu zaman yanlıştan çok daha yanıltıcı yarı-doğrulara boğulmuş bir paradigma çıkmıştır ortaya. Ta ki Ayaşlı sof tüccarı Hüseyin Çelebi bin Hacı Hızır bin İlyas Venedik’te ölene dek!

Continue…